- భారతదేశంలో విజిల్బ్లోయర్ రక్షణ – ఇరవై సంవత్సరాలు
- ఒక హత్య : ఒక పనిచేసే చట్టం. ఒకటి ఇప్పటికీ పనిచేయనిది.
- హై కోర్టు న్యాయవాది ‘విజయ్ తల్లాడ’ ప్రత్యేకంగా అందిస్తున్న కథనం..
2003లో, ఎన్హెచ్ఏఐ ఇంజనీర్ సత్యేంద్ర దూబే ఒక రహదారి ప్రాజెక్టులో జరిగిన అవినీతిని బహిర్గతం చేస్తూ ప్రధాన మంత్రి కార్యాలయానికి లేఖ రాశారు. ఆ కారణంగా ఆయన హత్యకు గురయ్యారు. అప్పటి నుండి భారతదేశం చేసిన ప్రతిదీ – కనీసం కాగితం మీద అయినా – ఆ ఒక్క ధైర్య చర్య నుండే మొదలైంది.
2004 పీఐడీపీఐ – తాత్కాలిక పరిష్కారం :
దూబే మరణానంతరం సుప్రీంకోర్టు ఆదేశాల మేరకు, ప్రభుత్వం ప్రజా ప్రయోజన వెల్లడి, స్పష్టీకర్తల రక్షణ తీర్మానాన్ని నోటిఫై చేసింది. కేంద్ర ప్రభుత్వ ఉద్యోగులపై అవినీతి ఫిర్యాదులను స్వీకరించడానికి కేంద్ర విజిలెన్స్ కమిషన్ను “నియమిత సంస్థ”గా చేసింది.. పోస్టు ద్వారా, “పీ.ఐ.డీ.పీ.ఐ.” అని గుర్తు పెట్టిన మూసిన కవర్లో పంపాలి.. ఇమెయిల్ ద్వారా కాదు. అనామక ఫిర్యాదులను అనుమతించలేదు.. ధృవీకరణ తర్వాతే గుర్తింపు రక్షించబడుతుంది. ఇది ఎల్లప్పుడూ తాత్కాలికమే అని ఉద్దేశించబడింది.
2014 ఒక నిజమైన చట్టం.. కానీ ఎప్పుడూ మొదలుకాలేదు :
ఒక దశాబ్దం తర్వాత, పార్లమెంట్ విజిల్ బ్లోయర్స్ ప్రొటెక్షన్ చట్టాన్ని ఆమోదించింది. ఇది 9 మే 2014న రాష్ట్రపతి ఆమోదం పొందింది, మూడు రోజుల తర్వాత గెజిట్లో ప్రచురించబడింది. ఏ ప్రభుత్వ ఉద్యోగి అయినా, లేదా ఒక ఎన్జీవో కూడా, అధికార రహస్యాల చట్టాన్ని అధిగమిస్తూ, అవినీతిని నివేదించవచ్చు.. తప్పుడు ఫిర్యాదులకు రెండేళ్ల వరకు, విజిల్ బ్లోయర్ గుర్తింపును బహిర్గతం చేసినందుకు మూడేళ్ల వరకు జైలు శిక్ష విధించవచ్చు. అయితే ఈ చట్టం ఇంతవరకు అమల్లోకి రాలేదు.. ఎందుకంటే దాని ప్రారంభ నిబంధనే ఈ నిర్ణయాన్ని ప్రభుత్వ నోటిఫికేషన్కు వదిలిపెట్టింది, అది ఇప్పటివరకు రాలేదు.
2015 రెండుసార్లు విఫలమైన సవరణ :
ఈ సమస్యను పరిష్కరించడానికి ఒక సవరణ బిల్లును ప్రవేశపెట్టారు. ఇది సమాచార హక్కు చట్టం నుండి తీసుకున్న పది సున్నితమైన వర్గాలలో వెల్లడిని నిషేధించింది. కానీ ఆ చట్టంలో ఉన్న ప్రజా ప్రయోజన మినహాయింపు గానీ, అప్పీల్ అవకాశం గానీ లేకుండా. ఇది 2015లో లోక్సభలో ఆమోదం పొందింది.. రాజ్యసభలో నిలిచిపోయింది.. 2019లో లోక్సభ రద్దుతో రద్దయింది. 2017లో జరిగిన రెండవ ప్రయత్నం కూడా అదే గతిని ఎదుర్కొంది. డిసెంబర్ 2024 నాటికి కూడా, కొత్త సవరణ ఏదీ పరిశీలనలో లేదని ప్రభుత్వం పార్లమెంట్లో ధృవీకరించింది.
నేడు మిమ్మల్ని నిజంగా రక్షించేది ఏమిటి..?
చట్టాల పుస్తకాలను పక్కన పెడితే, 2004 నుండి సమాధానం మారలేదు.. కేంద్ర ప్రభుత్వ అవినీతికి సంబంధించి సీవీసీ ద్వారా పీ.ఐ.డీ.పీ.ఐ. ఇప్పటికీ అమలులో ఉన్న మార్గం.. కార్పొరేట్ విషయాలకు కంపెనీల చట్టం విజిల్ మెకానిజం, సెబీ నిబంధనలు దీనికి తోడ్పడుతున్నాయి. 2014 చట్టం చట్టబద్ధంగా ఉంది.. కానీ నిద్రాణంగా ఉంది. దూబేకు ఇవేవీ లేవు. మనకు ఏదో ఒకటి ఉంది.. కానీ పార్లమెంట్ నిజంగా ఆమోదించినది మాత్రం కాదు.
” విజయ్ తల్లాడ “
న్యాయవాది, తెలంగాణ హైకోర్టు, హైదరాబాద్..
ఫోన్ : 9550194659.