- కోహినూర్ అలుపెరుగని ప్రయాణం
- గోల్కొండ వెలుగు.. లండన్ టవర్ బందీ: కోహినూర్ చుట్టూ అల్లిన శతాబ్దాల చరిత్ర
- వెలుగుల పర్వతం.. వేదనల ప్రయాణం: కోహినూర్ పునరాగమనం సాధ్యమేనా?
- రామ కిష్టయ్య సంగన భట్ల, సీనియర్ ఇండిపెండెంట్ జర్నలిస్ట్, కాలమిస్ట్…9440595494
భారతదేశ చరిత్ర కేవలం రాజులు, రాజ్యాల కథ మాత్రమే కాదు; అది అపారమైన సంపదకు, సామ్రాజ్య వైభవానికి, వలసవాద దోపిడీకి మరియు చెక్కుచెదరని జాతీయ ఆత్మగౌరవానికి నిలువుటద్దం. ఈ పరిణామాలన్నింటికీ ఏకైక మూగసాక్షిగా, ‘కోహినూర్’ వజ్రం కాలగమనంలో ఒక అరుదైన చిహ్నంగా నిలిచింది. పర్షియన్ భాషలో ‘కోహ్-ఇ-నూర్’ అంటే ‘వెలుగుల పర్వతం’ అని అర్థం.
ఈ పేరుకు తగ్గట్టే, ఈ వజ్రం తన కాంతితో ప్రపంచ పాలకులను ఆకర్షించింది, తన వైభవంతో సామ్రాజ్యాల మధ్య యుద్ధాలకు కారణమైంది, చివరకు వలసవాద పాలనలో ఒక జాతి సాంస్కృతిక ఆవేదనకు ప్రతీకగా మిగిలిపోయింది. నేడు లండన్ టవర్లోని బ్రిటిష్ రాజకుటుంబ కిరీట ఆభరణాల్లో అత్యంత ఆకర్షణీయంగా కనిపిస్తున్న ఈ వజ్రం, భారతదేశ చారిత్రక వారసత్వాన్ని పునరుద్ధరించాలనే కోట్లాదిమంది భారతీయుల ఆకాంక్షకు ప్రతిరూపం.
ఈ అపురూప రత్నం యొక్క మూలాలు దక్షిణ భారతదేశంలోని ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రానికి చెందిన గుంటూరు జిల్లాలోని కొల్లూరు గనులతో విడదీయలేని విధంగా ముడిపడి ఉన్నాయి. కృష్ణా నదీ తీరంలోని ఈ ప్రాంతం ఒకప్పుడు ప్రపంచంలోనే అత్యుత్తమ వజ్రాలకు నిలయంగా ఉండేది. క్రీస్తుశకం 13వ శతాబ్దంలో కాకతీయుల పాలనలో ఈ వజ్రం వెలుగులోకి వచ్చిందని చరిత్రకారులు స్పష్టం చేస్తున్నారు. వరంగల్ కోటలోని భద్రకాళి అమ్మవారి నేత్రంగా ఈ వజ్రం వెలిగిందని జనశ్రుతి.
ఆ సమయంలో దీని అసలు బరువు సుమారు 793 క్యారెట్లుగా ఉండేదని, నాటి ప్రపంచంలోనే ఇది అతిపెద్ద వజ్రంగా గుర్తింపు పొందిందని విశ్లేషకులు భావిస్తారు. ప్రస్తుత కొలతల ప్రకారం, ఈ వజ్రం 105.602 క్యారెట్ల బరువుతో, 3.6 సెంటీమీటర్ల పొడవు, 3.2 సెంటీమీటర్ల వెడల్పు, మరియు 1.3 సెంటీమీటర్ల లోతును కలిగి ఉంది. దీనికి 66 ముఖాలు ఉండటం వల్ల దీని పరావర్తన కాంతి అద్వితీయంగా ఉంటుంది. 1980లో స్టీఫెన్ హోవర్త్ తన ‘ది కోహినూర్ డైమండ్ – ది హిస్టరీ అండ్ ది లెజెండ్’ అనే గ్రంథంలో ఈ వజ్రం కొల్లూరు గనుల్లోనే దొరికిందని ఆధారాలతో నిరూపించారు.
కోహినూర్ ప్రయాణం భారత ఉపఖండంలో జరిగిన రాజకీయ కుట్రలకు, దండయాత్రల చరిత్రకు ప్రతిబింబం. 1323లో ఢిల్లీ సుల్తానేట్ సేనలు ఉలుగ్ ఖాన్ నాయకత్వంలో వరంగల్పై దాడి చేసి కాకతీయ సామ్రాజ్యాన్ని కూల్చినప్పుడు, ఈ వజ్రం మొదటిసారిగా దక్షిణ భారతాన్ని విడిచి ఢిల్లీకి తరలించబడింది. అనంతరం ఇది ఖిల్జీలు, తుగ్లక్లు, సయ్యద్లు మరియు లోడీ వంశాల చేతులు మారి చివరకు మొఘల్ సామ్రాజ్య వ్యవస్థాపకుడైన బాబర్ హస్తగతమైంది.
బాబర్ తన స్వీయ చరిత్ర ‘బాబర్నామా’లో ఈ వజ్రం విలువ గురించి ప్రస్తావిస్తూ, “ప్రపంచం మొత్తానికి ఒక రోజుకు అయ్యే ఖర్చును ఈ ఒక్క వజ్రం తీర్చగలదు” అని అభివర్ణించాడు. మొఘల్ చక్రవర్తి షాజహాన్ హయాంలో అత్యంత విలాసవంతమైన ‘పీకాక్ థ్రోన్’ (మయూర సింహాసనం) లో ఈ వజ్రాన్ని పొందుపరిచారు. అంటే, ఇది కేవలం ఒక ఆభరణం కాదు, సార్వభౌమాధికారానికి అసలు సిసలైన నిదర్శనంగా మారింది.
మొఘల్ సామ్రాజ్యం క్షీణదశకు చేరుకున్న సమయంలో, 1739లో పర్షియా పాలకుడు నాదిర్ షా ఢిల్లీపై దండెత్తి అపారమైన సంపదతో పాటు ఈ వజ్రాన్ని కూడా తన వెంట తీసుకెళ్ళాడు. ఆ వజ్రం యొక్క అద్భుత మెరుపును చూసి నిశ్చేష్టుడైన నాదిర్ షా, దానిని మొదటిసారిగా ‘కోహ్-ఇ-నూర్’ అని సంబోధించాడు. నాదిర్ షా మరణానంతరం, ఈ వజ్రం అఫ్ఘాన్ పాలకుడైన అహ్మద్ షా దురానీకి దక్కింది. సుమారు ఎనిమిది దశాబ్దాల పాటు అఫ్ఘానిస్థాన్లో ఉన్న ఈ రత్నం, 1813లో అప్పటి అఫ్ఘాన్ రాజు షా షుజాను సిక్కు సామ్రాజ్య స్థాపకుడు మహారాజా రంజిత్ సింగ్ రక్షించినప్పుడు కృతజ్ఞతా పూర్వకంగా తిరిగి భారత్కు చేరింది.
రంజిత్ సింగ్ దీనిని తన బాహువుకు ధరించి, సిక్కు రాజ్య అచంచల వైభవానికి చిహ్నంగా మార్చాడు. రంజిత్ సింగ్ మరణం తర్వాత పంజాబ్లో నెలకొన్న రాజకీయ అస్థిరతను బ్రిటిష్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ అత్యంత చాకచక్యంగా వాడుకుంది. రెండో ఆంగ్లో-సిక్కు యుద్ధం తర్వాత 1849లో కుదిరిన ‘లాహోర్ ఒప్పందం’ ద్వారా అప్పటి పదేళ్ల బాలుడు, సిక్కు రాజు మహారాజా దులీప్ సింగ్ చేత బ్రిటిష్ వారు బలవంతంగా కోహినూర్ను విక్టోరియా రాణికి అప్పగింపజేశారు. ఈ ఒప్పందంపై సంతకం చేసే సమయంలో దులీప్ సింగ్ వయస్సు మరియు ఆయనపై ఉన్న రాజకీయ ఒత్తిడిని గమనిస్తే, ఇది స్వచ్ఛందంగా ఇచ్చిన బహుమతి కాదని, వలసవాద ఆధిపత్యం చేసిన దోపిడీ అని స్పష్టమవుతుంది.
1850లో కోహినూర్ను బ్రిటన్కు తరలించి, క్వీన్ విక్టోరియాకు బహూకరించారు. అయితే, బ్రిటన్ వాతావరణంలో దీని మెరుపు తక్కువగా ఉందని భావించి, 1852లో డచ్ వజ్రాల నిపుణులచే దీనిని తిరిగి చెక్కించారు. ఈ ప్రక్రియలో వజ్రం బరువు 186 క్యారెట్ల నుండి 105.6 క్యారెట్లకు తగ్గిపోయింది. అయినప్పటికీ, దీని చారిత్రక ప్రాధాన్యం మాత్రం ఏమాత్రం తగ్గలేదు. భారతదేశానికి స్వాతంత్ర్యం వచ్చిన 1947 నుంచే ఈ వజ్రాన్ని తిరిగి రప్పించాలనే డిమాండ్ బలంగా వినిపిస్తోంది.
1953లో క్వీన్ ఎలిజబెత్-2 పట్టాభిషేక సమయంలో భారత ప్రభుత్వం దీనిపై అధికారిక విన్నపం చేసింది. ఆ సమయంలో రాజ్యసభలో 50 మంది ఎంపీలు సంతకాలు చేసి దీనిని తిరిగి భారత్కు తేవాలని తీర్మానం చేయడం గమనార్హం. 1976లో పాకిస్థాన్ మాజీ ప్రధాని జుల్ఫికర్ అలీ భుట్టో కూడా ఈ వజ్రంపై హక్కును ప్రకటించగా, అఫ్ఘానిస్థాన్ కూడా దీనిని తమదిగా క్లెయిమ్ చేసింది. కానీ, వజ్రం వెలికి తీయబడిన గోల్కొండ గనులు, కాకతీయ మరియు సిక్కు సామ్రాజ్యాల వారసత్వం భారతదేశ వాదనకు తిరుగులేని చారిత్రక ప్రాతిపదికను కల్పిస్తున్నాయి.
సమకాలీన కాలంలో 2009లో మహాత్మా గాంధీ మనవడు తుషార్ గాంధీ కోహినూర్ వెనక్కి రావాలని డిమాండ్ చేయగా, 2013లో అప్పటి బ్రిటిష్ ప్రధాని డేవిడ్ కామెరూన్ ఆ విన్నపాన్ని తోసిపుచ్చారు. 2016లో భారత సుప్రీంకోర్టులో దాఖలైన పిటిషన్ సందర్భంగా కేంద్ర ప్రభుత్వం తొలుత దీనిని “బహుమతి”గా ఇచ్చారని పేర్కొనడం తీవ్ర వివాదానికి దారితీసింది. అయితే, ప్రజా వ్యతిరేకతను గుర్తించిన కేంద్రం వెంటనే తన వైఖరిని సవరించుకుని, కోహినూర్ను తిరిగి తీసుకువచ్చేందుకు దౌత్యపరమైన చర్యలు ముమ్మరం చేస్తామని ప్రకటించింది. నేడు 2026 నాటికి అంతర్జాతీయ రాజకీయాల్లో పెను మార్పులు సంభవిస్తున్నాయి.
పాత వలస రాజ్యాల నుంచి అక్రమంగా తరలించబడిన కళాఖండాలను తిరిగి అప్పగించాలనే నైతిక ఒత్తిడి ఐరోపా దేశాలపై పెరుగుతోంది. నైజీరియాకు చెందిన ‘బెనిన్ బ్రాంజెస్’ వంటి వస్తువులను జర్మనీ తిరిగి ఇచ్చేయడం ఒక కొత్త ఒరవడికి నాంది పలికింది. న్యూయార్క్ మేయర్ జోహ్రాన్ మమ్దానీ వంటి ప్రముఖులు ఈ అంశంపై గొంతు ఎత్తడం, బ్రిటన్ రాజు కింగ్ చార్లెస్తో జరిగే చర్చల్లో దీనికి ప్రాధాన్యత లభించడం ఆశాజనకమైన పరిణామాలు.
కోహినూర్ విలువను ఆర్థికంగా లెక్కకట్టడం అసాధ్యం. దీని విలువ సుమారు $200 మిలియన్ల నుండి $1 బిలియన్ల వరకు ఉండవచ్చని అంచనా వేసినప్పటికీ, దీని చారిత్రక మరియు సాంస్కృతిక విలువ వెలకట్టలేనిది. భారతదేశం వజ్రాల ఉత్పత్తిలో ప్రపంచానికి నాయకత్వం వహించిన కాలానికి ఇది ఒక అద్భుతమైన సాక్ష్యం. బ్రిటన్ వాదన ప్రకారం ఇది లాహోర్ ఒప్పందం ద్వారా లభించినది కావచ్చు, కానీ ఒక చిన్నారి పాలకుడిని నిర్బంధించి బలవంతంగా కుదుర్చుకున్న ఒప్పందం నైతికంగా ఏమాత్రం చెల్లదు.
కోహినూర్ తిరిగి రావడం అంటే కేవలం ఒక రత్నం రావడం కాదు, వలసవాద కాలంలో జరిగిన సాంస్కృతిక దోపిడీకి వ్యతిరేకంగా ఒక దేశం సాధించే చారిత్రక విజయం. ఇది కోట్లాది మంది భారతీయుల ఆత్మగౌరవంతో ముడిపడి ఉన్న అంశం. ‘ఆపరేషన్ కోహినూర్’ వంటి అధికారిక ప్రయత్నాల ద్వారా ఈ ‘వెలుగుల పర్వతం’ తన పుట్టినగడ్డకు, కృష్ణా నదీ తీరానికి చేరుతుందనే ఆశ ప్రతి భారతీయుడిలోనూ సజీవంగా ఉంది. భవిష్యత్తులో దౌత్యపరమైన వ్యూహాలు ఫలించి, ఈ అపురూప రత్నం భారతదేశపు మకుటంలో మళ్ళీ చేరాలని ఆశిద్దాం.