భారతదేశ సామాజిక చరిత్రలో డా. బీఆర్ అంబేడ్కర్ గారి పేరు ఎంతటి విప్లవాత్మకమో, ఆ విప్లవానికి నీడలా నిలిచిన మహిళ రామభాయ్ అంబేడ్కర్ గారి పాత్ర అంతే గొప్పది.నేడు (07.02.2026) ఆమె జయంతి సందర్భంగా రామభాయ్ గారి జీవితాన్ని కేవలం “అంబేడ్కర్ భార్య” అనే పరిధిలో కాకుండా, ఒక త్యాగమూర్తి, అవగాహన గల భార్య, సామాజిక మార్పుకు మౌన సైనికురాలుగా చూడాల్సిన అవసరం ఉంది.
రామభాయ్ ఒక సాధారణ మహిళ కాదు, చదువులు లేని గ్రామీణ నేపథ్యానికి చెందిన మహిళ. చిన్న వయసులోనే వివాహం, పేదరికం, కుటుంబ బాధ్యతలు ఇవన్నీ ఆమె జీవితాన్ని కఠినతరం చేశాయి. కానీ ఆమెకు ఉన్న గొప్పతనం ఏమిటంటే, తన జీవితాన్ని భర్త లక్ష్యంతో ఏకం చేసుకోవడం. డా. అంబేడ్కర్ గారి పోరాటం వ్యక్తిగతం కాదు; అది సమాజ విముక్తి పోరాటం. ఆ పోరాటాన్ని అర్థం చేసుకున్న భార్యగా రామభాయ్ గారు నిలిచారు.
సామాజిక రాజకీయ సందర్భంలో రామభాయ్ పాత్ర అంబేడ్కర్ గారు కులవ్యవస్థ, అసమానతలపై పోరాడుతున్న కాలంలో కుటుంబ జీవితం చాలా కష్టసాధ్యమైనది. నిరంతర ప్రయాణాలు, విదేశీ చదువులు, ఆర్థిక ఇబ్బందులు ఇవన్నీ రామభాయ్ గారి భుజాల మీదే పడ్డాయి. ఆమె ఇంటిని నిలబెట్టింది, పిల్లలను చూసుకుంది, భర్త ఆలోచనలకు భరోసాగా నిలిచింది.
రాజకీయంగా ఆమె వేదికలపై మాట్లాడలేదు. కానీ అంబేడ్కర్ గారు మాట్లాడే ప్రతి మాట వెనుక ఆమె చేసిన త్యాగం ఉంది. సామాజిక విప్లవాలు సాధారణంగా ప్రసంగాల వల్ల కాదు, కుటుంబాలలోని మౌన సహకారంతో సాధ్యమవుతాయన్న సత్యానికి రామభాయ్ గారు సాక్ష్యం.అంబేడ్కర్ రామభాయ్ మధ్య ప్రేమ,కమ్యూనికేషన్ వారి ప్రేమ సినిమా ప్రేమ కాదు, అది త్యాగంతో నిండిన అవగాహన ప్రేమ. అంబేడ్కర్ గారు విదేశాల్లో ఉన్నప్పుడు రామభాయ్ గారు ఎదుర్కొన్న ఒంటరితనం, పేదరికం, పిల్లల మరణం వంటి బాధలు అసాధారణమైనవి. అయినా ఆమె భర్త లక్ష్యాన్ని ఎప్పుడూ ప్రశ్నించలేదు.
“నువ్వు పెద్దవాడవు కావాలి, ప్రజల కోసం బతకాలి” అనే భావనతో ఆమె అంబేడ్కర్ గారిని ముందుకు నెట్టింది. ఇది ప్రేమలో అత్యున్నత స్థాయి. వారి కమ్యూనికేషన్ మాటల్లో కాదు, నమ్మకంలో ఉంది. అంబేడ్కర్ గారు కూడా రామభాయ్ గారి త్యాగాన్ని జీవితాంతం గుర్తుంచుకున్నారు. ఆమె మరణం ఆయనను తీవ్రంగా కుదిపేసింది.సాంస్కృతికంగా రామభాయ్ గారి ప్రాధాన్యత పురుషాధిపత్య సమాజంలో భార్య పాత్రను సేవకురాలిగా మాత్రమే చూసే ధోరణి ఉంది. కానీ రామభాయ్ గారు సేవకురాలు కాదు,
సహచరిణి. ఆమె అంబేడ్కర్ గారి వ్యక్తిత్వాన్ని నిర్మించిన శక్తి. ఆమె జీవితం బహుజన మహిళలకు ఒక సందేశం చదువు లేకపోయినా, అవగాహన ఉంటే చరిత్రను మార్చవచ్చని.నేటి ఆధునిక సమాజానికి ఆదర్శ దంపతులు నేటి సమాజంలో భార్య భర్తల మధ్య సంబంధం ఎక్కువగా అహంకారం, అధికారం, అనుమానాల చుట్టూ తిరుగుతోంది. కానీ అంబేడ్కర్ రామభాయ్ దంపతులు మనకు చెప్పే పాఠం వేరే. భార్య భర్తలు ఒకరి లక్ష్యాన్ని మరొకరు గౌరవించాలి ప్రేమ అంటే అధికారం కాదు, అవగాహన కుటుంబం అంటే వ్యక్తిగత సుఖం మాత్రమే కాదు, సామాజిక బాధ్యత కూడా భర్త విజయం వెనుక భార్య త్యాగాన్ని గుర్తించాలి
భార్యను బలహీనురాలిగా కాదు, సహచరిణిగా చూడాలి ఈ విలువలు నేటి ఆధునిక సమాజంలో అత్యవసరం. రమాబాయి గారు డా.అంబేడ్కర్ ని భౌతికంగా కాకుండా తన లక్ష్యాన్ని చూసి ఎంతగా ఇష్టపడి సామాజికంగా గౌరవించిందంటే తాను పిడకలు తయారుచేసి, వాటిని అమ్మగా వచ్చిన డబ్బులని అంబేద్కర్ చదువుల ఖర్చుల కోసం వెచ్చించింది.
అంతేకాకుండా ఒకానొక సందర్భంలో తమ బిడ్డలు అనారోగ్యలుగా ఉండగా చికిత్స చేయించకుండా బిడ్డలను చంపుకొని మరి సమాజమే తమ బిడ్డలుగా భావించి అంబేద్కర్ సామాజిక లక్ష్యం కోసం తమ బిడ్డల ఆరోగ్యం కోసం దాచుకున్న కొద్దిపాటి డబ్బుని కూడా అంబేద్కర్ అవసరాల కోసం వెచ్చించి, భారత రాజ్యాంగాన్ని అంబేద్కర్ రాసే ప్రక్రియలో ప్రత్యక్షంగా, పరోక్షంగా రమాబాయి చేసిన త్యాగం మరువలేనిది.
అంతిమంగా రామభాయ్ అంబేడ్కర్ గారు చరిత్రలో పెద్దగా మాట్లాడబడని గొప్ప మహిళ. ఆమె జీవితం మనకు చెప్పేది ఒక్కటే మహానుభావుల వెనుక మౌనంగా నిలిచే మహానుభావురాలు ఎప్పుడూ ఉంటారు. డా. అంబేడ్కర్ గారి సామాజిక రాజకీయ సాంస్కృతిక విప్లవానికి రామభాయ్ గారి త్యాగమే బలమైన పునాది.ఆమె జయంతి సందర్భంగా, ఆమెను స్మరించుకోవడం అంటే కేవలం పూలు వేయడం కాదు, ఆమె విలువలను మన జీవితాల్లో అమలు చేయడమే నిజమైన నివాళి.
- పుల్లెంల గణేష్ (సోషల్, పొలిటికల్ ఏనాలిస్ట్)
- 9553041549