Advocate Vijay Tallada | అప్పు తీర్చినా, మీ సంతకం ఉన్న ఖాళీ చెక్కు తిరిగి ఇవ్వలేదా..?

• బ్యాంకు నోటీసు రాకముందే ఇది చదవండి..
• విజయ్ తల్లాడ. అడ్వకేట్,(Advocate Vijay Tallada) హైకోర్టు ఆఫ్ తెలంగాణ అందిస్తున్న సూచనలు..

హైదరాబాద్: “సెక్యూరిటీ కోసమే కదా” అని సంతకం చేసిన ఖాళీ చెక్కు ఇచ్చారు. అప్పు తీర్చేశారు. కానీ చెక్కు మాత్రం తిరిగి రాలేదు. కొన్ని నెలల తర్వాత, ఆ చెక్కుపై చాలా పెద్ద మొత్తం రాసి బ్యాంకులో వేస్తారు. న్యాయవాదిగా ఇలాంటి సంఘటనలు నేను తరచూ చూస్తున్నాను. చట్టం ప్రకారం మీ సంతకం ఒప్పుకుంటే చాలు, మీకు వ్యతిరేకంగా ఒక “ప్రెజంప్షన” మొదలవుతుంది. ఈ విషయంలో సుప్రీంకోర్టు ఏమన్నది, కేసు వరకు వెళ్లకముందే మీరు ఏం చేయాలి, ఏ ముందుజాగ్రత్తలు చట్టపరంగా మిమ్మల్ని కాపాడతాయి అనేది ఇక్కడ తెలుసుకోండి.

చట్టం ఏం చెబుతోంది? :

నెగోషియబుల్ ఇన్స్ట్రుమెంట్స్ చట్టంలోని సెక్షన్ 139 ప్రకారం, చెక్కుపై సంతకం మీదేనని మీరు ఒప్పుకుంటే, ఆ చెక్కు చట్టబద్ధంగా వసూలు చేయదగిన అప్పు కోసం ఇచ్చినదని కోర్టు భావిస్తుంది.

బిర్ సింగ్ వర్సెస్ ముకేశ్ కుమార్ (2019) కేసులో, సంతకం చేసి స్వచ్ఛందంగా ఇచ్చిన ఖాళీ చెక్కుకు కూడా ఈ ప్రెజంప్షన్ వర్తిస్తుందని సుప్రీంకోర్టు స్పష్టం చేసింది. తరువాత మొత్తాన్ని రాయడం “మార్పు” కిందకు రాదని కూడా చెప్పింది.

అయితే ఈ ప్రెజంప్షన్‌ను ఖండించే అవకాశం ఉంది:

• రంగప్ప వర్సెస్ శ్రీ మోహన్ (2010) కేసు కూడా ఇదే చెబుతుంది.
• బసలింగప్ప వర్సెస్ ముదిబసప్ప (2019) ప్రకారం, “సంభావ్యతల ప్రాధాన్యం” ప్రమాణంలో ఒక సమంజసమైన వాదన చూపిస్తే చాలు. నిందితుడు కోర్టులో సాక్ష్యం చెప్పాల్సిన అవసరం లేదు.
• చెక్కు బెదిరింపుతో తీసుకున్నారని, లేదా దొంగిలించారని నిరూపిస్తే కూడా రక్షణ ఉంటుందని బిర్ సింగ్ తీర్పే గుర్తించింది.

“సెక్యూరిటీ చెక్కు” అంటే ఏమిటి? : శ్రీపతి సింగ్ వర్సెస్ జార్ఖండ్ రాష్ట్రం (2021) కేసులో, గడువు తేదీ నాటికి అప్పు తీరకపోతే సెక్యూరిటీ చెక్కును బ్యాంకులో వేయవచ్చని సుప్రీంకోర్టు చెప్పింది. అంటే అప్పు పూర్తిగా తీర్చేసి ఉంటే, ఆ చెక్కును వేయడం సరికాదు. మీరు అప్పు తీర్చినట్లు ఆధారాలు ఉంటే, మీకు బలమైన రక్షణ ఉంటుంది. అందుకే చెల్లింపు రుజువే అన్నింటికన్నా ముఖ్యం.

ఇప్పటికే ఈ పరిస్థితిలో ఉంటే ఏం చేయాలి? :

1. చెల్లింపు రుజువు భద్రపరచండి: బ్యాంకు ట్రాన్స్‌ఫర్ వివరాలు, యూపీఐ స్క్రీన్‌షాట్‌లు, బ్యాంకు స్టేట్‌మెంట్, లేదా సంతకంతో కూడిన రసీదు. రసీదు లేని నగదు చెల్లింపు అతిపెద్ద ప్రమాదం.
2. రిజిస్టర్డ్ పోస్ట్ మరియు ఈమెయిల్ ద్వారా లీగల్ నోటీసు పంపండి. అందులో అప్పు మొత్తం, చెల్లించిన మొత్తం, తేదీలు, చెక్కు నంబరు స్పష్టంగా రాసి, చెక్కును 7 నుంచి 15 రోజుల్లో తిరిగి ఇవ్వాలని కోరండి. చెక్కును దుర్వినియోగం చేస్తే చట్టపరమైన చర్యలు తీసుకుంటామని కూడా పేర్కొనండి.
3. చెక్కు నంబరుతో సహా మీ బ్యాంకుకు లిఖితపూర్వకంగా తెలియజేయండి. స్టాప్ పేమెంట్ సూచన ఇచ్చినా, అది మాత్రమే సెక్షన్ 138 కేసును అడ్డుకోదు. కానీ ఇది మీ వైపు నుంచి ఒక రికార్డు అవుతుంది.
4. సెక్షన్ 138 నోటీసు వస్తే, 15 రోజుల్లోగా సమాధానం ఇవ్వండి. అప్పు లేదని, ఇప్పటికే చెల్లించేశామని, చెక్కు దుర్వినియోగం అయిందని స్పష్టంగా పేర్కొనండి. చెల్లింపు ఆధారాల నకళ్లు జతచేయండి.
5. అన్ని ఆధారాలు భద్రపరచండి: చాట్‌లు, కాల్ రికార్డులు, ఈమెయిల్స్, సాక్షుల వివరాలు. డిజిటల్ ఆధారాలను కోర్టులో చూపాలంటే భారతీయ సాక్ష్య అధినియం ప్రకారం సర్టిఫికెట్ అవసరం, కాబట్టి ఒరిజినల్ ఫోన్ మరియు ఫైళ్లను తొలగించకండి.
6. అవసరమైతే సివిల్ దావా వేయండి: చెక్కును ఉపయోగించకుండా నిరోధించే ఇంజంక్షన్, అప్పు లేదని డిక్లరేషన్, మరియు చెక్కు తిరిగి ఇప్పించాలని కోరవచ్చు.
7. ఆలస్యం చేయకుండా న్యాయవాదిని సంప్రదించండి. సెక్షన్ 138 కేసులో గడువులు చాలా కఠినం. సమాధానం ఇవ్వడంలో ఆలస్యం మీ రక్షణను బలహీనపరుస్తుంది.

భవిష్యత్తులో చట్టపరంగా మిమ్మల్ని కాపాడే ముందుజాగ్రత్తలు :

చెక్కు ఇవ్వడానికి ముందే ఈ జాగ్రత్తలు తీసుకుంటే, వివాదం వచ్చినా మీ వైపు బలమైన ఆధారాలు ఉంటాయి..

1. స్టాంప్ పేపర్‌పై లిఖితపూర్వక ఒప్పందం చేసుకోండి. అప్పు మొత్తం, వడ్డీ, గడువు, చెక్కు ఎందుకు ఇస్తున్నారు, చెక్కు నంబరు, బ్యాంకు పేరు, చెక్కు తేదీ రాయండి. ఇద్దరూ సంతకాలు చేయాలి, ఇద్దరు సాక్షుల సంతకాలు ఉంటే మంచిది.
2. ఒప్పందంలో షరతులు రాయండి: (ఎ) అప్పు తీరిన వెంటనే చెక్కును తిరిగి ఇవ్వాలి. (బి) గడువు ముగిసే ముందు, లేదా అప్పు తీరిన తర్వాత చెక్కును బ్యాంకులో వేయకూడదు. (సి) చెక్కులో రాసేది ఇప్పటికీ బాకీ ఉన్న మొత్తం మాత్రమే. (డి) చెక్కును వేయడానికి ముందు రాతపూర్వక నోటీసు ఇవ్వాలి.
3. ఖాళీ చెక్కు ఇవ్వకండి. తప్పనిసరైతే తేదీ, గ్రహీత పేరు, గరిష్ట మొత్తం మీరే రాసి, సంతకం చేయండి. చెక్కు వెనుక లేదా ఒప్పందంలో “సెక్యూరిటీ కోసం మాత్రమే” అని రాయండి. చెక్కు ముందు భాగాన్ని ఫోటో తీసి ఉంచండి.
4. ప్రతి చెల్లింపుకు రసీదు తీసుకోండి. రసీదులో తేదీ, చెల్లించిన మొత్తం, చెల్లింపు విధానం, ఇంకా మిగిలిన బాకీ, మరియు “చెక్కు నం. బి ఇంకా మీ వద్ద ఉంది, అప్పు తీరిన వెంటనే తిరిగి ఇవ్వబడుతుంది” అనే వాక్యం ఉండేలా చూసుకోండి.
5. చెల్లింపులు బ్యాంకు ద్వారానే చేయండి. ఆదాయపు పన్ను చట్టం సెక్షన్ 269ఎస్ ఎస్ ప్రకారం రూ. 20,000 లేదా అంతకంటే ఎక్కువ రుణాన్ని నగదుగా తీసుకోకూడదు. సెక్షన్ 269టి ప్రకారం రూ. 20,000 లేదా అంతకంటే ఎక్కువ రుణాన్ని నగదుగా తిరిగి చెల్లించకూడదు. ఉల్లంఘిస్తే రుణ మొత్తానికి సమానంగా జరిమానా పడవచ్చు. బ్యాంకు ట్రాన్స్‌ఫర్ అయితే చెల్లింపుకు స్పష్టమైన రుజువు కూడా ఉంటుంది.
6. అప్పు పూర్తిగా తీరిన రోజే “పూర్తి చెల్లింపు ధృవీకరణ పత్రం” (నో డ్యూస్ లెటర్) తీసుకోండి. అందులో “అప్పు పూర్తిగా తీరింది, ఇకపై ఎలాంటి బాకీ లేదు, చెక్కు నం. బి తిరిగి ఇవ్వబడింది” అని రాయించి, అతని సంతకం తీసుకోండి.
7. చెక్కును అప్పుడే తిరిగి తీసుకోండి. తిరిగి ఇచ్చే సమయంలో సాక్షుల సమక్షంలో చెక్కును చింపేయడం లేదా “రద్దు” అని రాయడం మంచిది. తర్వాత ఇస్తానని చెబితే, అది రాతపూర్వకంగా హామీ రూపంలో తీసుకోండి.
8. ఇతర సంభాషణలు రాతపూర్వకంగా ఉంచండి. అప్పు, చెల్లింపు, చెక్కు గురించి ఈమెయిల్ లేదా వాట్సాప్‌లో ధృవీకరణ సందేశాలు పంపండి. మౌఖిక హామీలను మాత్రమే నమ్మకండి.
9. చెక్కు పోయినా, దుర్వినియోగం అయ్యే అవకాశం కనిపించినా వెంటనే బ్యాంకుకు లిఖితపూర్వకంగా చెప్పండి, మరియు అవసరమైతే పోలీసులకు లేదా మేజిస్ట్రేట్‌కు ఫిర్యాదు చేయండి.

సెక్షన్ 138 కేసులో ముఖ్యమైన గడువులు :

1. చెక్కు బ్యాంకు నుంచి తిరిగి వచ్చినట్లు సమాచారం వచ్చాక, చెక్కు పొందిన వ్యక్తి నోటీసు పంపాలి 30 రోజుల్లో నోటీసు అందిన తర్వాత మీరు చెల్లిం చడానికి లేదా సమాధానం ఇవ్వడానికి 15 రోజులు సమయం ఉంటుంది.. 2. ఆ 15 రోజులు ముగిశాక, ఫిర్యాదు దాఖలు చేయడానికి ఒక నెల గడువు..

ఇంకో విషయం : కేసు విచారణ సమయంలో, నింది తుడు నేరం చేయలేదని చెప్పినప్పుడు, కోర్టు చెక్కు మొత్తంలో గరిష్టంగా 20 శాతం వరకు మధ్యంతర పరిహారం (సెక్షన్ 143ఏ) చెల్లిం చమని ఆదే శించవచ్చు. ఇది తప్పనిసరి కాదు, కోర్టు పరిస్థితులను చూసి నిర్ణయి స్తుందని సుప్రీంకోర్టు 2024లో స్పష్టం చేసింది. శిక్ష పడితే అప్పీలు సమ యంలో కనీసం 20 శాతం డిపాజిట్ చేయమని అప్పీలు కోర్టు ఆదే శించవచ్చు (సెక్షన్ 148). అందుకే మొదటి నుంచే సరైన రక్షణ చాలా ముఖ్యం.

భారతీయ న్యాయ సంహిత, 2023 (బీఎనఎస్) ప్రకారం క్రిమినల్ పరిష్కారాలు :

• చెల్లింపు తర్వాత కూడా చెక్కు అట్టిపెట్టుకుంటే : సెక్షన్ 316(2), నేరపూరిత విశ్వాస ఉల్లంఘన. అయితే నిజాయితీ లేని ఉద్దేశం నిరూపించాలి. లేకపోతే కోర్టు దీన్ని సివిల్ వివాదంగా పరిగణించవచ్చు.
• మోసం : సెక్షన్ 318(4).
  తప్పుడు మొత్తం రాసి ఉపయోగిస్తే :
• సెక్షన్ 336(3) : మోసం కోసం ఫోర్జరీ.
• సెక్షన్ 338 : విలువైన పత్రం ఫోర్జరీ.
• సెక్షన్ 340(2) : ఫోర్జరీ పత్రాన్ని నిజమైనదిగా ఉపయోగించడం.
  చెక్కు వేస్తామని బెదిరిస్తే :
• సెక్షన్ 351(2) : క్రిమినల్ బెదిరింపు.
• సెక్షన్ 308(2) : బలవంతపు వసూలు. గాయం భయం చూపి ఆస్తిని, లేదా విలువైన పత్రంగా మార్చగల సంతకం చేసిన వస్తువును పొందితే ఇది వర్తిస్తుంది.
• ఒకరికంటే ఎక్కువ మంది కలిసి చేస్తే : సెక్షన్ 61(2), నేరపూరిత కుట్ర.

ఒక జాగ్రత్త :

ఒకే వాస్తవాలపై విశ్వాస ఉల్లంఘన (సెక్షన్ 316), మోసం (సెక్షన్ 318) రెండూ కలిసి నిలవవని కోర్టులు చెబుతున్నాయి. మోసంలో మొదటి నుంచే నిజాయితీ లేని ఉద్దేశం ఉండాలి.

విశ్వాస ఉల్లంఘనలో మొదట చట్టబద్ధంగా అప్పగింత జరిగి, తరువాత దుర్వినియోగం జరుగుతుంది. కాబట్టి ఉద్దేశం ఎప్పుడు ఏర్పడింది అనే దానిపై ఏ సెక్షన్ వర్తిస్తుందో ఆధారపడి ఉంటుంది. ఈ బీఎనఎస్ సెక్షన్లు 1 జూలై 2024 లేదా ఆ తరువాత జరిగిన నేరాలకు వర్తిస్తాయి.

ముఖ్యమైన సూచన : సంతకం చేసిన ఖాళీ చెక్కును ఎప్పుడూ ఇవ్వకండి. తప్పనిసరై ఇవ్వాల్సి వస్తే, దాని ఉద్దేశం, గరిష్ట మొత్తాన్ని లిఖితపూర్వకంగా నమోదు చేయండి. చెల్లింపు చేసిన రోజే చెక్కును తిరిగి తీసుకోండి. చట్టంలో, చెక్కుపై ఒప్పుకున్న సంతకాన్ని తరువాత కాదనడం చాలా కష్టం. ఈ వ్యాసం ప్రజలకు అవగాహన కోసం మాత్రమే. ఇది ఏ ప్రత్యేక కేసుకు సంబంధించిన న్యాయ సలహా కాదు.(https://epaper.aadabhyderabad.in/)(Youtube)

” విజయ్ తల్లాడ “
న్యాయవాది, తెలంగాణ హైకోర్టు, హైదరాబాద్..
ఫోన్ : 9550194659.