ఒకప్పుడు ఊరికి ప్రాణాధారంగా, సాగునీటికి నిలయంగా ఉన్న చెరువులు నేడు డస్ట్ బిన్లుగా మారుతున్న దుస్థితి నెలకొంది. ప్లాస్టిక్ వ్యర్థాలు, భవన నిర్మాణ శిథిలాలు, రసాయన వ్యర్థాలతో చెరువులు నిండిపోతూ అస్థిత్వాన్ని కోల్పోతున్నాయి. అధికారుల నిర్లక్ష్యం, ప్రజల్లో అవగాహన లోపం కారణంగా జలాశయాలు మురుగు కుంటలుగా మారుతున్న వైనం ఆందోళన కలిగిస్తోంది.
జవహర్ నగర్ పరిధిలోని చెన్నాపురం చెరువులో పరిస్థితి మరింత దయనీయంగా ఉంది. చెరువు మొత్తం గుర్రపు డెక్కతో కప్పబడి నీటి నిల్వ సామర్థ్యం గణనీయంగా తగ్గిపోయింది. మరోవైపు కొంతమంది రాత్రివేళల్లో చెరువులో చెత్త, నిర్మాణ వ్యర్థాలు పారబోస్తుండటంతో కాలుష్యం మరింత పెరుగుతోంది.
ప్రధాన సమస్యలు
ప్లాస్టిక్ కాలుష్యం: చెరువుల్లోకి చేరుతున్న ప్లాస్టిక్ వ్యర్థాలు నీటిని కలుషితం చేయడమే కాకుండా భూగర్భ జలాల రీఛార్జ్ ప్రక్రియను దెబ్బతీస్తున్నాయి. రీసైక్లింగ్ సదుపాయాలు ఉన్నప్పటికీ సరైన వినియోగం లేకపోవడం సమస్యను పెంచుతోంది.
ఆక్రమణలకు దారి: ముందుగా చెత్తతో చెరువును పూడ్చివేసి, ఆ తర్వాత ఆ స్థలాన్ని ఆక్రమించి అక్రమ కట్టడాలు నిర్మించడం జరుగుతోందని స్థానికులు ఆరోపిస్తున్నారు. దీనిపై రెవెన్యూ అధికారులు, మున్సిపల్ సిబ్బంది పర్యవేక్షణ లోపిస్తున్నట్లు విమర్శలు వినిపిస్తున్నాయి.
జీవవైవిధ్యం దెబ్బతినడం: నీటిలో ఆక్సిజన్ స్థాయి తగ్గిపోవడంతో చేపలు, ఇతర జలచరాలు మృత్యువాత పడుతున్నాయి. చెరువుకు వచ్చే పక్షుల సంఖ్య కూడా గణనీయంగా తగ్గిపోయింది.
వ్యాధుల ప్రబలం: చెత్త కుళ్ళిపోవడం వల్ల దోమలు విపరీతంగా పెరిగి డెంగ్యూ, మలేరియా వంటి వ్యాధులు వ్యాప్తి చెందే ప్రమాదం ఉందని వైద్య నిపుణులు హెచ్చరిస్తున్నారు.
నిబంధనలు ఏం చెబుతున్నాయి?
పర్యావరణ పరిరక్షణ చట్టాల ప్రకారం చెరువుల్లో వ్యర్థాలను పారబోసడం శిక్షార్హమైన నేరం. మున్సిపల్ చట్టాల ప్రకారం భారీ జరిమానాలతో పాటు జైలు శిక్ష కూడా విధించే అవకాశముంది. అయితే క్షేత్రస్థాయిలో పర్యవేక్షణ బలహీనంగా ఉండటంతో నిబంధనలు కాగితాలకే పరిమితమవుతున్నాయి.
పరిష్కార మార్గాలు
నిరంతర నిఘా: చెరువుల చుట్టూ ఫెన్సింగ్ ఏర్పాటు చేసి సీసీ కెమెరాల ద్వారా పర్యవేక్షణ చేపట్టాలి. రాత్రి సమయంలో ప్రత్యేక డ్రైవ్లు నిర్వహించాలి.
ప్రజల భాగస్వామ్యం: స్థానికులకు అవగాహన కార్యక్రమాలు నిర్వహించి చెత్తను డంపింగ్ యార్డులకు లేదా రీసైక్లింగ్ కేంద్రాలకు తరలించేలా ప్రోత్సహించాలి.
కఠిన చర్యలు: చెరువుల్లో వ్యర్థాలు పారబోసే వ్యక్తులు, సంస్థలపై భారీ జరిమానాలు విధించి కేసులు నమోదు చేయాలి.
పూడిక తీత: కలుషితమైన చెరువులను శుభ్రపరిచి గుర్రపు డెక్క వంటి కలుపు మొక్కలను తొలగించాలి. నీటి నిల్వ సామర్థ్యాన్ని పెంచే చర్యలు చేపట్టాలి.
చెరువులు కేవలం నీటి వనరులు మాత్రమే కాదు, అవి ఒక నాగరికతకు చిహ్నాలు. వాటిని పరిరక్షించడం ప్రతి పౌరుడి బాధ్యత. ప్రభుత్వం, స్వచ్ఛంద సంస్థలు, ప్రజలు కలిసికట్టుగా కృషి చేస్తేనే జలవనరులను భావి తరాలకు అందించగలము.