భారతీయ కాల గణన, సంస్కృతి, ఆధ్యాత్మిక ఆలోచనా పరంపరల్లో కాలానికి విశేష స్థానం ఉంది. ప్రతి మాసం, తిథి, వారానికి ప్రత్యేక ఆధ్యాత్మిక అర్థం, సామాజిక సందేశం నిక్షిప్తమై ఉంటుంది. అలాంటి విశిష్ట కాలాల్లో పుష్య మాస చివరి ఆదివారం(Last Sunday) అత్యంత ప్రాముఖ్య పర్వ కాలంగా గుర్తింపు పొందింది. ఈ రోజును సంప్రదాయం(Tradition)గా అంత్యోదయ(Anthyodaya) పర్వ కాలంగా వ్యవహరిస్తారు. ఇది కేవలం పంచాంగపరమైన చివరి ఆదివారం మాత్రమే కాక.. మానవత్వం(Humanity), దయ, సేవ(Service), దానధర్మాల(Charity) పరాకాష్ఠను ప్రతిబింబించే పవిత్ర సందర్భం(Holy Occasion).
పుష్య మాసం సూర్యుడు మకర రాశిలో సంచరిస్తున్న కాలానికి సమీపంగా ఉంటుంది. ఇది శీతాకాల ముగింపు దశను సూచిస్తుంది. ప్రకృతిలో నిశ్శబ్ద మార్పు మొదలవుతుంది. చలి తగ్గుతూ భూమి పంటలతో నిండుతుంది. రైతు శ్రమకు ఫలితం లభించే సమయం ఇది. ఈ ప్రకృతి పరిణామాలకు అనుగుణంగా మనసులోనూ కృతజ్ఞత, తృప్తి, పంచుకునే భావన పెరుగుతుంది. అలాంటి కాలంలో వచ్చే చివరి ఆదివారాన్ని అంత్యోదయగా పేర్కొనటం వెనక లోతైన తత్త్వార్థం ఉంది.
అంత్యోదయ అనే పదం చివరి వ్యక్తి అభ్యుదయాన్ని సూచిస్తుంది. సమాజంలో అట్టడుగున ఉన్న వ్యక్తి ముఖంలో చిరునవ్వు వెలిగినప్పుడే నిజమైన అభ్యుదయం సాధ్యమవుతుందన్న భారతీయ తత్త్వానికి ఇది ప్రతిరూపం. ఉపనిషత్తుల్లో పేర్కొన్న సర్వే భవంతు సుఖినః సర్వే సంతు నిరామయాః అనే మహావాక్యం ఈ భావనకు మూలాధారం. పుష్య మాసం చివరి ఆదివారాన్ని.. ఈ సిద్ధాంతాన్ని కార్యరూపంలోకి తీసుకొచ్చే పర్వకాలంగా భావిస్తారు.
పురాణ సంప్రదాయాల్లో పుష్య నక్షత్రానికి పోషణ, అభివృద్ధి, సంరక్షణ అనే అర్థాలున్నాయి. పుష్య మాసం మొత్తం పోషకత్వానికి సంకేతం కాగా ఆ మాసం చివరి ఆదివారం ఆ పోషణ సమాజంలోని చివరి వ్యక్తికి చేరాలన్న సంకల్పాన్ని ప్రతిబింబిస్తుంది. ఆదివారం సూర్యనారాయణుడికి అంకితం. సూర్యుడు సమస్త జీవరాశికి శక్తినిచ్చే ప్రత్యక్ష దేవత. అతని కాంతి ఎలాంటి భేద భావం లేకుండా అందరిపై సమానంగా పడినట్లే.. దానం, సేవ కూడా చివరి వ్యక్తి వరకూ చేరాలన్న సందేశం ఈ పర్వకాలంలో నిక్షిప్తమై ఉంది.
శాస్త్రాల ప్రకారం పుష్య మాసంలో ముఖ్యంగా చివరి ఆదివారం చేసిన దానం సాధారణ కాలంతో పోలిస్తే అనేక రెట్లు ఫలప్రదమని విశ్వాసం. ఈ రోజున చేసిన అన్నదానం, వస్త్రదానం, తిలదానం, గోదానం, విద్యాదానం విశేష పుణ్యఫలాలను ఇస్తాయని ధర్మశాస్త్రాలు పేర్కొంటాయి. ఆకలితో ఉన్నవారికి అన్నం పెట్టడం ఈ పర్వకాలంలో అత్యుత్తమ ధర్మంగా భావిస్తారు. అన్నదానం మహాదానం అనే సూక్తి ఈ రోజున ప్రత్యేకంగా ప్రాసంగికమవుతుంది.
ఆచారపరంగా ఈ రోజున ఉదయాన్నే స్నానం చేసి సూర్యనారాయణుడికి అర్ఘ్య ప్రదానం చేయడం శుభకరంగా భావిస్తారు. అనంతరం పితృస్మరణ చేసి దానం చేయడం వల్ల పితృదేవతల ఆశీస్సులు లభిస్తాయని విశ్వాసం. అనేక ప్రాంతాల్లో దేవాలయాల్లో సూర్య హోమాలు, ప్రత్యేక పూజలు నిర్వహిస్తారు. గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో సామూహిక భోజనాలు ఏర్పాటు చేసి, కుల, మత భేదాలు లేకుండా అందరికీ ఆహారం పంచే సంప్రదాయం ఇప్పటికీ కొనసాగుతోంది.
అంత్యోదయ పర్వకాలం వ్యక్తిగత పుణ్య సాధనకే పరిమితం కాకుండా సామాజిక సమతా భావనను బలపరుస్తుంది. ధనం, వనరులు, అవకాశాలు సమాజంలోని కొద్దిమందికే కేంద్రీకృతమవుతున్న ఆధునిక కాలంలో చివరి వ్యక్తి అవసరాలను గుర్తు చేసే అరుదైన సందర్భం ఇది. దానం అనేది కేవలం డబ్బు ఇవ్వడమే కాదు. ఆకలితో ఉన్నవారికి ఆహారం, అక్షరజ్ఞానం లేనివారికి విద్య, బాధలో ఉన్నవారికి ఓదార్పు, ఒంటరితనంలో ఉన్నవారికి తోడుగా నిలవడం కూడా అంత్యోదయ సేవలో భాగమే.
కాలం మారినా, సాంకేతిక అభివృద్ధి పెరిగినా, మానవత్వ విలువలు క్షీణించకూడదన్న హెచ్చరికను ఈ పర్వకాలం ఇస్తుంది. చివరి వ్యక్తి సంక్షేమం గురించి ఆలోచించే దృష్టి పెరిగినప్పుడే సమాజం నిజమైన అభివృద్ధి సాధిస్తుంది. ఈ ఒక్క రోజైనా స్వార్థాన్ని పక్కన పెట్టి ఒక అవసరంలో ఉన్న వ్యక్తికి సహాయం చేయగలిగితే అదే అంత్యోదయ పర్వ కాలానికి అర్థవంతమైన నివాళి అవుతుంది. పుష్య మాసం చివరి ఆదివారం అంత్యోదయ పర్వ కాలం భారతీయ సంస్కృతిలోని కరుణ, సేవ, సమభావాల సారాంశం.
ఇది మనిషిని ఆధ్యాత్మికంగా శుద్ధి చేయడమే కాక సామాజిక బాధ్యతను గుర్తు చేసే మహత్తర సందర్భం. చివరి వ్యక్తి ముఖంలో వెలుగు నింపడమే నిజమైన పర్వం అన్న సత్యాన్ని ఈ పవిత్ర కాలం ప్రతి తరానికి బోధిస్తోంది.
- రామకిష్టయ్య సంగనభట్ల